W artykule tym znajdziesz: Funkcje pierwiastków w stali, popularne stale wysokowęglowe, popularne stale nierdzewne oraz informacje o nie-stalach

Funkcje pierwiastków w stali:

Węgiel - od niego zależna jest twardość i wytrzymałość po zahartowaniu. W stalach narzędziowych waha się w granicy 0,3 do 1,5%.
Chrom - 1,5% obniża temperaturę hartowania i umożliwia chłodzenie olejem, większe ilości w stali sprzyjają nierdzewności (do 18-19%).
Mangan - wiąże ze sobą siarkę tworzą siarczki manganu, dodawany w niewielkich ilościach.
Molibden - w małych ilościach poprawia hartowność stali oraz zwiększa jej odporność na zginanie i rozciąganie.
Kobalt - umożliwia hartowanie stali w wyższych temperaturach.
Nikiel - obniża temperaturę hartowania w oleju, zwiększa wytrzymałoć i twardość, ale jest drogi.
Wanad - tworzy trwałe i twarde węgliki wanadu i poprawia odporność na cieranie.
Tytan - tworzy trwałe węgliki tytanu i hamuje rozrost ziarna, daje odporność na wysokie temperatury, w małych ilościach zmniejsza także kruchość stali.
Krzem - 1,5 - 3% zwiększa sprężystość stali, usuwa zanieczyszczenia.
Siarka i fosfor - zanieczyszczenia.

Najpopularniejsze stale wysokowęglowe (<13% zaw. Chromu):

O1- doskonała stal, twarda i długo trzymająca ostrze. łatwo rdzewieje, używana m.in. przez firmę Randall i Mad Dog.
Carbon V - wysokowęglowa stal, używana przez firmę Cold Steel, łatwo rdzewieje.
A2 - wyśmienita stal, ceniona za swoją twardość i długie trzymanie ostrza, rdzewna! A2 używa m.in Chris Reeve.
M2 - stal maszynowa, dobrze znosi wysokie temperatury, stąd jest często wykorzytywana w przemyśle. Jak każda stal wysokowęglowa, łatwo rdzewieje. Używana m.in przez Benchmade.
D2 - określana czasem mianem "semi stainless", jest najbardziej odporną na rdzę stalą wysokowęglową, co zawdzięcza 12% zawartoci Chromu. Twarda i stosunkowo wolno się tępi.

Najpopularniejsze stale nierdzewne (>13% zaw. Chromu):

410 - stal sprężynująca, wykorzystywana na linersy.

420 - za sprawą niskiej zawartości węgla (>0.5%) jest miękka i szybko się tępi. Używana głównie w tanich nożach.Jej zaletą jest bardzo wysoka odporność na korozję.
Skład: C 0.15-0.6%, Mn 1.0%, Cr12-14%.

420HC -modyfikowana wersja 420'ki. Zawiera więcej węgla, co poprawia parametry mechaniczne kosztem nierdzewności.
Skład: C 0.5-0.7%, Mn 0.35-0.9%, Cr 13.5%.

440A - 440B - 440C - dzięki wyższej zawartości węgla, wszystkie trzy stale są twardsze i lepiej trzymają ostrze, w porównaniu do 420. 440A jest najbardziej odporna na rdzę, a 440C najmniej, jednak z wszystkich trzech stali ta ostatnia ma włanie najlepsze parametry.
Skład:
440A:C 0.6-0.75%, Mn 1%, Cr 16-18%, Mo 0.75%.
440B:C 0.75-0.95%, Mn 1%, Cr 16-18%, Mo 0.75%.
440C:C 0.95-1.2%, Mn 0.4%, Cr 17%, Vanadium 0.5%, Molybdenum 0.5%.

AUS-6 - AUS-8 - AUS-10 - japońskie odpowiedniki stali 440A, 440B i 440C, jednak z dodatkową domieszką Wanadu, który poprawia ich wytrzymałość na cieranie.
Skład:
AUS-6: C 0.55 - 0.65%, Mn 1.0%, Cr 13.0 -14.5%, Ni 0.49%, V 0.1 - 0.25%.
AUS-8: C 0.7 - 0.8%, Mn 1.0%, Cr 13.0 - 14.5%, Ni 0.5%, V 0.1 - 0.25%, Mo 0.1 - 0.3%.
AUS-10: C 0.95-1.1%, Mg 0.5%, Cr 13-14.5%, Ni 0.49%, V 0.1-0.27%, Mo 0.1-0.31%


GIN-1 - stal, która w porównaniu do ats 34 posiada nieco mniej węgla, chromu i sporo mniej molibdenu. Używana przez Spyderco.

VG-10 - stal tylko o niewiele gorsza od ats 34, w miarę odporna na rdzę i zdecydowanie lepsza od 440c czy AUS-8.

Ats 34 - 154cm - nowoczesne, bardzo popularne stale. Ats34 pochodzi z japonii, podczas gdy 154cm jest produkcji amerykańskiej. Dobrze trzymają ostrze, są w miarę twarde i odporne na rdzę (ale nie tak, jak 440c). Używane przez większość najlepszych firm.Skład: C 1.05%, Mn 0.4%, Cr 14.0%, Mo 4.0%

ATS-55 - używana przez Spyderco. Parametry nieco gorsze od ats34 za sprawą mniejszej zawartości molibdenu.

BG-42 - stal podobna do ats34, ale ma dwa razy więcej manganu i 1,2% wanadu, więc jest twardsza i wolniej się tępi.

CPM 440V - stal niezwykle odporna na tępienie i ścieranie, ale krucha. Bardzo długo trzyma ostrze, ale i ciężko się ostrzy.

S30v - najnowocześniejsza i jedna z najlepszych współcześnie stali. Droga, twarda, długo trzyma ostrze i jest odporna na rdzę. Używana m.in przez Chrisa Reeve. Jest to pierwsza stal zaprojektowana przez CPM specjalnie na potrzeby wytwórców noży najwyższej klasy.
Skład: C 1.45%, Cr 14%, Mo 2%, V 4%.

Nie - stale:

Tytan - materiał niemagnetyczny, lekki i twardy, chość podatny na ścieranie. Całkowicie nierdzewny. W nożach używa się zazwyczaj stopów typu Alfa-beta, bądź Beta, które umożliwiają ulepszanie cieplne.

Talonit - niemagnetyczny, odporny na ścieranie i rdzę wgłębną. Bardzo drogi. Jest to stop niklu, kobaltu, chromu i molibdenu używany w głowicach wiertniczych i... stomatologii. Jedyny obecnie materiał, łączący b. wysoką odporność mechaniczną, całkowitą odporność na korozję i wyjątkowo niską ścieralność. Nie wymaga obróbki cieplnej.